برای متصل کردن سیم ها به یکدیگر ابتدا آن ها را روکش برداری می کنیم و سپس به روش های مختلف، آن ها را به هم متصل می کنیم. در این مقاله به شرح چگونگی و انواع اتصالات می پردازیم.
1- متصل کردن سیم ها: به هم بستن هادی ها برای برقراری ارتباط الکتریکی بین آن ها را اتصال می گویییم. اتصال را به روش های مختلفی انجام می دهیم. برای اتصال هادی سیم ها به یکدیگر، لازم است اول عایق آن ها را با ابزار مخصوص برداریم، سپس با استفاده از روش هایی که در این مقاله ارائه خواهد شد آن ها را به هم وصل می کنیم. هر نوع اتصال باید از نظر الکتریکی دارای مقاومت کم و از نظر مکانیکی محکم و بدون عیب باشد.
2- دسته بندی سیم ها با روکش پلاستیکی تا شماره 10mm: سیم های روکش پلاستیکی را براساس سطح مقطع هادی آن ها، به صورت زیر بر حسب میلی متر مربع، دسته بندی و استاندارد کرده اند:
5/.، 75/.، 1، 1.5، 2.5، 4، 6، 10 میلی متر مربع
معمولا نوع کاربرد سیم ها را با استفاده از حروفی که در روی عایق آن ها نوشته می شود، مشخص می کنند.
موارد کاربرد و حروف مشخصه اتواع سیم ها
3- نوار چسب عایق: جهت عایق کاری هادی سیم ها از انواع نوار چسب عایق استفاده می شود. باتوجه به اینکه در مدارهای الکتریکی برای مشخص کرذن سه فاز و نول از سیم های رنگی استفاده می شود. در زمان عایق کاری نیز بهتر است نوارچسب عایق هم رنگ روکش سیم انتخاب شود.
4- ابزار های مورداستفاده در روکش برداری و متصل کردن سیم ها به یکدیگر: ابزارها و وسایلی که در اتصال سیم ها مورد استفاده قرار می گیرند بسیار متنوع است. در زیر با نمونه هایی از این ابزارها که متداول است اشنا می شوید.
- انبردست: انبردست وسیله ای است دارای دو دسته با روکش عایق، محور، انبر گیرنده و تیغه های برش که در کارهای الکتریکی برای صاف کردن، تاباندن، فرم دادن و یا بریدن سیم به کار می رود. از انبردست نباید به جای سیم لخت کن استفاده می شود.
- سیم چین: سیم چین وسیله ای است که برای قطع کردن سیم به کار می رود. سیم چین دولبه تیز دارد که با آن ها سیم به آسانی قطع می شود. معمولا سیم چین ها از نظر لبه ی برش دهنده در دونوع ساخته می شوند. یکی سیم چین بغل بر که سیم ها را از پهلو قطع می کند و دیگری سیم چین سربر، که به وسیله لبه سرجلو سیم را قطع می کند.
- سیم لخت کن: سیم لخت کن وسیله ای است دارای دو دسته با روکش عایق، محور، پیچ تنظیم و تیغه ی برش روکش سیم. سیم لخت کن در دو نوع ساده و خودکار ذر بازار موجود است.
سیم لخت کن ساده: از دو لبه تشکیل شده که هریک دارای شیاری در جهت قائم است. به وسیله ی پیچ و مهره ی تنظیم می توان فاصله ی بین لبه ها را کم و زیاد کرد. فاصله ی لبه ها باید به اندازه ای باشد که تنها روکش سیم برش داده شود و هیچ صدمه ای به هادی سیم وارد نشود. در واقع پیچ، فاصله را تنظیم می کند و مهره فاصله را ثابت نگه می دارد. وقتی دو لبه روی هم قرار می گیرند، متناسب با فاصله ی تنظیم شده، دایره ای با شعاع معین به وسیله ی دو شیار موجود در روی دولبه تشکیل می شود.
بدلیل اینکه لبه های داخلی شیار تیز است، اگر در داخل این شیار سیم روکش داری قرار داده شود که قطر داخلی آن به اندازه ی قطر دایره باشد، با کمی فشار و سپس کشیدن سیم لخت کن، روکش سیم جدا می شود.
سیم لخت کن خودکار: این سیم لخت کن نیاز به تنظیم ندارد و ساده ترین نوع آن دارای دو لبه ی متحرک است که روی هر لبه، شیاری قرارداده شده است. وقتی دولبه روی هم قرار می گیرند به تناسب قطرسیم تشکیل سوراخی می دهند. روبه روی این لبه ها دو لبه ی صاف متحرک نیز قراردارد که به عنوان نگه دارنده ی سیم است. وقتی می خواهیم سیم را روکش برداری کنیم، ابتدا شیار مناسب را روی سیم لخت کن انتخاب کرده و سیم را داخل آن می گذاریم و فاصله ای را که باید روکش برداری شود، تنظیم می کنیم؛ سپس دسته ی سیم لخت کن را فشار می دهیم تا لبه های صاف پایین بیاید و سیم را نگه دارد. حال اگر دسته را کمی بیشتر فشار دهیم روکش قسمت انتهایی سیم جدا می شود.
- دم پهن با دسته ی عایق: برای صاف کردن، تاباندن و فرم دادن سیم ها از دم پهن با دسته ی عایق استفاده می شود. معمولا میزان ولتاژی که دسته ی عایق می تواند تحمل کند، روی آن نوشته می شود که هنگام کار باید توجه شود.
- دم گرد با دسته ی عایق: برای فرم دادن و سوالی کردن سیم ها از دم گرد استفاده می شود. دم گرد از نظر شکل ظاهری شبیه انبردست است با این تفاوت که نوک آن از نوک انبردست بلندتر و باریک تر و به صورت مخروط ناقص ساخته شده است.
- دم باریک با دسته عایق: دم باریک ابزاری است، شبیه دم گرد، با این تفاوت که نوک آن بلندتر و باریک تر می باشد و شکل مخروط کامل ندارد. از دم باریک در مواقعی که فضای کار کم است و انبردست قادربه انجام کار نیست استفاده می شود. از این وسیله می توان برای فرم دادن و بریدن سیم ها استفاده نمود. برای انجام کارهای الکتریکی باید از دم باریک با دسته ی عایق استفاده کرد.
- چاقوی کابل بری: چاقوی کابل بری وسیله ای است که از آن برای روکش برداری کابل ها و بریدن لوله های خرطومی پلاستیکی استفاده می شود. این چاقو دارای دو قسمت دسته و تیغه می باشد.
توجه: هرگز نباید از سیم چین برای روکش برداری سیم ها استفاده کرد. برای اینکه معمولا در این صورت سیم زخمی شده و باعث می شود اتصال از نظر الکتریکی و مکانیکی ضعیف شود. برای اموزش بیشتر مقاله برش کابل، لخت کردن و اتصال کابلشو به کابل های فشار ضعیف را بخوانید.
5- انواع اتصالات سیم ها: برای متصل کردن سیم ها به یکدیگر، متناسب با نیاز، از روش های زیر استفاده می کنیم.
- اتصال طولی( اتصال روی هم): در زمانی که سیم کوتاه بیاید از اتصال طولی استفاده می کنیم. در این نوع اتصال اول روپوش سیم را با سیم لخت کن به اندازه کافی برداریم و بعد از پاک کردن، سیم ها را به صورت ضربدری روی هم قرار می دهیم و یکی را بر روی دیگری می پیچیانیم. بعد از پیچاندن هر دو سیم دور یکدیگر، انتهای سیم ها را با انبردست تا حد ممکن به قسمت مستقیم هادی می فشاریم. این کار باعث می شود که نوک تیز هادی ها نوار عایق روی سیم را که بعدا بسته می شود پاره نکند.
- اتصال سر به سر سیم ها: سیم هایی که در ساختمان ها به کار می روند معمولا در لوله ای طویل قرار داده می شوند و هر زمان یک رشته فرعی یا انشعابی لازم باشد، جعبه تقسیم در سر راه لوله ها قرار می دهند. در داخل جعبه تقسیم برای ارتباط سیم ها و یا مدارهای انشعابی از اتصال سر به سر استفاده می شود. برای این نوع اتصال، پس از روکش برداری، سیم های لخت را به صورت ضربدری روی هم قرار می دهیم و هر دو سیم را به دورهم می پیچانیم و یا می تابانیم.
- اتصال سیم نازک به ضخیم: این نوع اتصال برای انشعاب گرفتن یک سیم فرعی از یک سیم اصلی به کار می رود. مثلا برای اتصال یک چراغ روشنایی به مدار اصلی از این نوع اتصال استفاده می شود به طوری که قطر سیم فرعی از سیم اصلی کمتر باشد. پس از روکش برداری سیم ها، سیم فرعی چند دور در اطراف سیم اصلی پیچیده و انتهای سیم اصلی بر روی قسمت پیچیده شده خم می شود سپس دنباله ی سیم فرعی بر روی قسمت خم پیچیده می شود. بعد از لحیم کاری، محل اتصال محکم نوارپیچی و عایق بندی می شود.
- اتصال سه راهی (انشعاب میانی): گاهی اوقات لازم است که یک هادی را به وسط یک سیم متصل کنیم که چنین اتصالی را اتصال میانی می گویند. برای این اتصال ابتدا حدود 3سانتی متر از عایق سیم را که باید انشعاب به وسط آن بسته شود برمی داریم و حدود 6 سانتی متر عایق از سرسیم انشعاب را نیز جدا می کنیم، سپس شاخه ی انشعاب را برروی سیم اصلی قرار می دهیم. به طوری که سرسیم لخت شده ی انشعاب در قسمت بالا باشد. آنگاه قسمت بالایی شاخه ی انشعاب را به دور سیم اصلی پیچانیده آن را پایین می آوریم و از پشت انشعاب بر روی شاخه ی اصلی می پیچانیم. به طوری که حالت یک گره را پیدا کند. قسمت پیچیده شده باید محکم باشد و اضافی آن قطع شود. این اتصال در جایی به کار می رود که اتصال در معرض کشش یا لغزش باشد.
6- اصول عایق کاری محل اتصال سیم ها: پس از متصل کردن سیم ها با استفاده از روش های ذکرشده، لازم است عایق کاری محل اتصالات، با استفاده از نوار چسب عایق که معمولا از مواد PVC یا مواد پلاستیکی می باشد، انجام گیرد. پیچیدن نوار باید با نرمی وکشش توام باشد تا هیچ هوایی بین لایه ها باقی نماند.
عایق کاری را باید از یک طرف شروع کرد و تا انتها پیچید و دوباره برگشت و این کار را آنقدر ادامه داد که قسمتی از عایق سیم را نیز بپوشاند و در وسط محل اتصال نوارپیچی به اتمام برسد.
نکته: نوارهایی که برای عایق بندی به کار می روند با ضخامت معینی در مقابل ولتاژهای مختلف می توانند مقاومت کنند. در هر حال ضخامت نوار عایقی پیچیده شود نباید از ضخامت روکش هادی کمتر باشد. به طوری که حداقل مقاومت عایقی محل نوارپیچی شده کمتر از مقاومت عایقی روکش سیم نباشد.
